حركت كند بلكه نيازمند بادى است كه آن را به جنبش درآورد و به قهر و عنف آن را بر زمين وارد سازد تا در آن نفوذ كند . خداوند به اين مطلب اشاره كرده و فرموده است : وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ ، « 53 » القاح آنها ايجاد پيوند ازدواج ميان هوا و آب و زمين است . و نيز همهء اينها كافى نيست چنانچه در سرماى زياد و زمستانى سخت قرار داده شود ، در اين صورت به هواى بهار و گرماى تابستان نيازمند است . بنابر اين روشن شد كه گياهان براى غذاى خود به چهار چيز نياز دارند . اينك بنگر كه هر كدام از اين چهار چيز به چه اشيايى نياز دارند ، چه آب محتاج آن است كه از درياها و چشمه‌ها و رودها و جويها به كشتزارها سرازير شود و ملاحظه كن كه چگونه حق تعالى درياها را آفريد و چشمه‌ها را روان كرد و از آنها جويها جارى ساخت . آنگاه ممكن است زمين مرتفع باشد و آب بدان نرسد . بنگر كه چگونه خداوند ابرها را آفريد و بادها را بر آنها چيره ساخت تا به فرمان او آنها را به اطراف زمين براند و آنها ابرهايى هستند كه از آب گرانبارند . سپس توجّه كن چگونه خداوند آنها را در هنگام بهار و پاييز به اندازهء نياز به سرزمينها روانه مىكند ، و بنگر چگونه كوهها را نگهدار آبها آفريده به طورى كه چشمه‌ها بتدريج از آنها روان مىشود اگر يكباره از آنها جارى مىشد شهرها در آب فرو مىرفت و كشتزارها و احشام نابود مىشد . بنابر اين نعمتهاى الهى در كوهها و ابرها و درياها و بارانها غير قابل شمارش است . امّا گرمى ميان آب و زمين حاصل نمىشود ، چه هر دو سردند و بنگر كه خداوند چگونه خورشيد را آفريد و آن را مأمور و مسخّر گردانيد و آن را با همهء دورى از زمين گرم كنندهء آن در وقتى معيّن قرار داد نه در همهء اوقات تا وقتى كه به سرما نياز است زمين سرد و در هنگامى كه به گرما نياز است زمين گرم باشد ، و اين يكى از حكمتهاى آفرينش خورشيد است و حكمتهايى كه در آن مىباشد بيشتر از آن است كه شمرده شود . سپس هنگامى كه روييدنيها از زمين برآيند در ميوه‌ها انعقاد و صلابتى پديد مىآيد كه نيازمند به رطوبتى است تا آنها را نضج دهد و به كمال رساند . بنگر چگونه خداوند ماه را آفريد و مرطوب كردن زمين را از ويژگيهاى آن قرار داد همچنان كه خورشيد را به گرم كردن اختصاص داد ، و ماه به تقدير آفريدگار حكيم ميوه‌ها را نضج و پختگى مىدهد و به آنها رنگ مىبخشد . به همين سبب اگر درختان در سايه‌اى قرار گيرند كه

--> ( 53 ) حجر / 22 : بادها را براى بارور ساختن فرستاديم .